2015 yılının başlangıcından bu yana EURUSD paritesi yüzde 8.19 gerilerken, dolar/lira kuru yüzde 22.5 değer kaybı yaşadı. Aynı dönem içerisinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından analizlerde kullanılan seçilmiş ülkeler ortalamasının performansı ABD Doları karşısında yüzde 9.04 değer kaybına işaret etti. (17/8/15)
Türk Lirası’nın grup ortalamasından daha fazla negatif yönde ayrışmasında siyasi istikrar ve Merkez Bankası’nın bağımsızlığına dair tartışmalar etkili olurken, Avrupa Ortak Para Birimi Euro’nun zayıflamasında ise Avrupa Merkez Bankası (ECB) tarafından hayata geçirilen parasal genişleme politikası ve Amerikan Merkez Bankası (FED)’ndan beklenen olası faiz artırımı beklentilerinin yansımaları takip edildi.
Merkez Bankası tarafından Mayıs ayında yayınlanan ekonomi notunda para birimlerine göre toplam ihracattaki paylar açıklandı. Buna göre, 2003-2015 yılları arasında ortalama yüzde değerler hesaplandı ve en yüksek pay yüzde 47.7 ile Euro’da, yüzde 45.2’lik pay ise ABD Doları’nda gerçekleşti. İthalat ve para birimleri arasındaki ilişkiye baktığımızda aynı dönem içerisinde yüzde 60.7’lik payın ABD Doları’nda, yüzde 34.5’lik payın ise Euro cinsinden olduğu sonucuna ulaşıldı.(Diğer para birimlerinin yüzdelerine şu aşamada değinmiyorum)
Türk Lirası’nın değer kaybetmesi uzun yıllardır Türkiye’de bir çok kesim tarafından özellikle de ihracatçılar tarafından talep edilmektedir. Söz konusu talebe yönelik gerekçe olarak ise ihracat rakamlarına olumlu yansıyacağı beklentisidir. 2015, Türk Lirası’nın hızlı ve ani bir şekilde değer kaybı sergilediği yıl olurken, benzer performansın ihracat rakamları üzerinde ne şekilde etkili olduğunu incelemek amacıyla “Yerel Para Birimindeki Değer Kaybı ve İhracata Etkisi” başlıklı blog yazımı hazırlamak istedim.
Haziran 2015 dönemi itibarıyla Türkiye ekonomisinin yarattığı ihracat ivmesi aylık bazda 11.9 milyar dolar (TÜİK rakamları), ithalat performansı ise 18.2 milyar dolar olarak açıklandı. Söz konusu seviyeler Ocak 2015 döneminde sırasıyla 12.3 ve 16.6 milyar dolar, geçtiğimiz yılın aynı döneminde ise 12.8 ve 20.7 milyar dolar seviyelerinde gerçekleşmişti.
Haziran ayı ihracat rakamı bir önceki aya göre yüzde 8 artışa, yıllık bazda ise yüzde 6.8 düşüşe işaret etti. Dış ticaret açığı yıllık vadede 1.7 milyar dolar daralma gösterdi.
Dış ticaret performansımızı daha sağlıklı bir şekilde ölçmek amacıyla TÜİK tarafından açıklanan mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ihracat ve ithalat miktar endekslerine bakıyoruz. İhracat miktar endeksi 2014 yılının Haziran ayında 125.78, ithalat miktar endeksi ise 120.93 seviyelerinde bulunurken, 2015 yılının aynı döneminde söz konusu endeksler sırasıyla 125.16 ve 122.21 seviyelerinde oluştular.
Milyon dolar cinsinden açıklanan ihracat rakamı yıllık bazda yüzde 6.8 gerilerken, MT etkisinden arındırılmış ihracat miktar endeksi yüzde 0.49 düşüş gösterdi.
TÜİK tarafından açıklanan ihracat ve ithalat rakamlarından yola çıkarak Grup olarak hesapladığımız milyon dolar cinsinden ihracat ve ithalat değişim endeksleri Haziran 2014 döneminde sırasıyla 164.53 ve 177.85 seviyelerinde gerçekleşirken, içerisinde bulunduğumuz yılın aynı döneminde 153.23 ve 155.68 seviyelerinde oluştular.
Özetle:
Türk Lirası’nın değer kaybetmesi, ülke olarak ihracat performansımızın doğrudan artmasına neden olmuyor.
Milyon dolar cinsinden açıklanan ihracat rakamı yıllık bazda hızlı bir düşüş gösterirken, MT etkisinden arındırılmış miktar endekslerinde benzer şekilde hızlı bir kötüleşme gözlenmiyor.
Euro/dolar paritesinin ABD Doları lehine hareket göstermesi dolar cinsinden hesaplanan ihracat rakamlarımızı olduğundan daha zayıf gösteriyor. Bu duruma “parite etkisi” deniliyor.
Türk ekonomisinin ihracat performansında Avrupa Birliği’ne yapılan sevkiyat önemli bir yer tutuyor. Haziran 2015 rakamlarına bakıldığında, Avrupa Birliği’nin toplam ihracat performansımız içerisindeki payı yüzde 46.1 düzeyinde gerçekleşirken, 2014 yılının aynı döneminde söz konusu rakam yüzde 46 seviyesinde bulunuyordu.
Avrupa Birliği ülkelerinin ekonomik açıdan toparlanması, bölgeye yapılan ihracatın artması açısından kritik öneme sahip. Bu konuda çıkarımımım en az parite etkisi kadar önemli olduğu şeklinde.
Türk Lirası ABD Doları’na karşı son 1 yılda (15//2014-17/8/2015) yüzde 24.1, Euro’ya karşı ise yüzde 8.43 değer kaybı yaşadı. Aynı dönem içerisinde ihracatın ABD Doları cinsinden performansı milyon dolar cinsinden yüzde 6.8 zayıflama şeklinde gerçekleşti.
