Krizin Adı:2008

Futbol ile ilgilenenlerin çok iyi bildiği bir tabir vardır:

“Fırtına gibi geldi geçti!”derler seri ve atak top oynayan,ayağında ki topu kaptırmadan rakip takım defansı arasına sızmayı başarabilen futbolcular için.
Elbette gönül bu satırları yazmaya başladığı zaman 2008 yılı için de aynı benzetmeyle söze girmek isterdi.Olmadı,daha doğrusu ne yaptı ne ettiyse olduramadı…2008 yılı geldi,geldi,geldi..Ama bir türlü geçmek,bitmek bilmedi!

İşte Dünya Ekonomileri için de böyle bir yıl oldu 2008.Ekonomik kriz resmen ben geliyorum nidaları eşliğinde 2007 yazında yola çıktı ve 2008 yılında kendini buluverdi.Bu kriz öyle bir krizdi ki adeta hem ekonomistlere hem de yatırımcılara ezber bozdurdu,Merkez Bankaları’na yepyeni krizle mücadele yolları açtırdı…

Kendimce geride bırakmaya hazırlandığımız yılın dikkatle irdelenmesi gereken olaylarından birisi Amerika Birleşik Devletleri’nde kurulu en büyük yatırım bankalarından beşinci sırada ki isim olan Bear Sterns şirketinin bir gece de en yakın rakibi JP Morgan Chase yatırım bankasına hisse başına 2$ gibi komik bir rakama satılarak iflasın eşiğinden döndürülmesiydi.Aslında bu hareket küresel bazda iflasların başlangıcı niteliğindeydi.Ki nitekim aynı yıl içerisinde yine Amerika da hiçbir yatırım bankasının “yatırım bankası”sıfatı ile işlem yapmadığı ve yatırım bankacılığının ömrünü tamamladığı bir ortamla karşılaştığımız unutulmamalı.Elbette ki en büyük 5.yatırım bankası en yakın rakiplerinden birisine satılabilirdi.Ama hem krizin başlangıç boyutunu göstermek hem de olayın vahametini kanıtlamak açısından odaklanılması gerekilen nokta aynı şirketin satışından bir yıl önceki piyasada hisse başı fiyatının 180$ oluşuydu.Sadece bir yıl içerisinde şirket değerinde bu kadar büyük bir çöküşün yaşanması ve bu çöküş yaşanırken piyasa aktörlerinin hiçbir önlem almaması,karşıdan freni patlak bir şekilde yaklaşan kamyonu fark edememiş olmasıydı.Sonuçta,mortgage ve para piyasaları ilk kilitlenme noktasını bu iflasdan sonra yaşadılar.

Yine aynı yıl içerisinde yaşadığımız diğer bir ilginç olay ise,küresel bazda petrol ve gıda ürünleri fiyatlarının anormal bir yükseliş yaşaması idi.Birçok ülkede temel gıda fiyatlarında yaşanan artışlar sonucu halk sokaklara döküldü,açık denizlerde gıda yüklü tankerlerin spekülatörler tarafından fiayat artışlarının yaşanması amacıyla bilinçli bir şekilde bekletildiği iddiaları ortaya atıldı.Diğer yandan ise petrol tarihi zirvesi olan 140$’lı seviyeleri çok kısa bir süre içerisinde test etti.Fakat göz ardı edilen durum,ne petrol tüketiminde yaşanan normal olmayan bir artışın söz konusu oluşu,ne de arz yönlü bir sıkıntı yaşanmasıydı.Kısaca ortada fiyatların artışını destekleyici hiçbir faktör yoktu.Yine aynı yıl içerisinde tarihi zirveleri test eden petrol fiyatları 35$ seviyelerinden işlem görürken birçok yatırımcının bu geri dönüş esnasında büyük kayıplara uğradıkları haberleri kulaktan kulağa dolaşır vaziyette.2008 yılı insanlara artık klasik ekonomi derslerinde verilen arz-talep denklemlerinin gerçek hayatta o kadar da realiteyi yansıtmadığının anlaşılmasını sağladı.Küresel hedge fonlar ve spekülatörler artık kafalarına estiği doğrultuda her türlü tüketim maddesinin fiyatında akıl almaz marjlar yaratabilir duruma gelmişlerdi.Yani,gelecek insanlık için düşünülenden çok daha zor geçicekti.

Amerikan Merkez Bankası’nın efsanevi başkanı Alan Greenspan’den koltuğu kucağında patlamaya hazır bir Mortgage Bombası ile devir alan Ben Bernanke yönetiminde ki FED,birçok ekonomiste ezber bozduran,ekonomi kitaplarında ki yerini almaya uygulanmaya başlandığı an hak kazanan Merkez Bankacılığı adımları attılar adeta.Belki de bunlardan en ilginci tarihinde uygulanmamış bir yöntem olan banka dışı sektörlere de bankanın borç verme penceresinden yararlanma hakkı verilmesiydi.Fed,bu sayede para piyasaları içerisinde işlem yapan yatırım bankalarına ve hedge fonlara likidite desteği sağlayarak akışın devamını sağlamayı ve olası bir nakit sıkışıklığının önüne geçmeyi planlıyordu.Ayrıca,FED’in neredeyse bir ara gelenek haline gelen haftasonu banka batışlarına yaptığı müdahaleleri,şok denilebilecek büyüklükte yaptığı faiz indirimlerini ve iflasın eşiğinde ki şirketlerin piyasaların aşırı tepkiler vermemesi için öncülük ettiği satışlarını da unutmamak lazım.

Hazır banka batışlarından konu açılmışken bahsetmeden geçersek mutlaka ayıp edeceğimiz iki banka batışı var ki bunlardan birisi evlere şenlikti.İlki 119 yıllık bir mazisi olan Amerika’nın en büyük mevduat bankası konumunda ki Washington Mutual bankasının batışıydı.Yine klasik bir haftasonu müdahalesinin ardından 1.9Milyar$ karşılığı WaMu’da JP Morgan Chase yatırım bankasına satılmıştı.JP Morgan Washington Mutual’ı da tıpkı Bear Sterns gibi hisse başına 45Cent gibi komik bir rakama satın almıştı.Mart ayında yine aynı bankayı satın almak için 8$ öneren JP Morgan satın alma işlemini gerçekleştirememişti.

Veee gelelim yüzyılın iflasına…Bu iflas öyle bir iflasdı ki tüm dünyada para piyasaları kilitlendi,büyük buhrandan bile daha kötü yorumları yapılmaya başlandı.Tüm dünyada yatırımcılar panik içerisinde güvenli liman aramaya başladılar,peşpeşe şirket iflaslarının geleceği dedikoduları Libor faizinde sert yükselişler yaşattı,bankalar arası para piyasası kilitlendi,kimse diğerine borç vermez hale geldi.İflasın adı LEHMAN BROTHERS yatırım bankasıydı…158 yıllık finans devi Lehman Brothers, en sonunda teslim bayrağını çekti ve iflas başvurusunda bulunacağını açıkladı,olanlar oldu.Merkez Bankaları bilançolarını gözardı ederek likidite saçtılar,tüm dünyada toplu faiz indirimleri yapıldı.Artık enflasyon ikinci plandaydı.Ülkeler açısından yeni gözdelerinin adı Resesyon’du…

Dünya ekonomileri bunca dert ile mücadele ederken Merkez Bankaları arasında öncülüğünü FED’in çektiği bir grup banka faizlerinde sıfır faiz dönemine doğru adımlar attılar.Tüketici fiyatlarında yaşanan yüksek düşüşler ve talep kayıplarının da verdiği destekle yüzlerini enflasyondan ekonomik istikrar ve büyümeye çeviren banka yöneticileri sıfır faiz politikası ile şirket ve piyasaları fonlayarak üretim ve büyümenin devamını sağlanması varsayımı ile bu krizden çıkma yolunu seçtiler.Fakat,unutulmaması gereken konu Japonya da yaşanan Deflasyon sürecinin asla göz ardı edilmemesi ve tüketici güveninin mutlaka yeniden sağlanmasına yönelik adımlar atılması.Aksi takdirde deflasyon zamanla bunalım’a dönüşebilir ve uzun sürebilecek ekonomik durgunluklar ülke ekonomileri açısından söz konusu olabilir.

Ekonomistler arasında genel kanı,2008 yılında atılan küresel çapta krizle mücadele adımlarının çok kısa zaman içerisinde etkisini göstereceği ve 2009 yılının 3.çeyreği gibi ekonomik toplarlanmanın yavaş yavaş başlaması yönünde.1. ve 2.çeyreklerin özellikle Amerika da gelecek açısından büyük sinyaller vereceği ve kriz de en azından yatırımcı için önünü görebilir bir seviyeye yaklaşacağımız beklentiler dahilinde.